سد کارون سه

سد کارون ۳ تاریخچه

موقعيت و مشخصات رودخانه كارون

رودخانه كارون پرآب ترين و طويل‌ترين رود ايران است. طول رودخانه كارون ۹۵۰ كيلومتر و وسعت حوزه آبريز آن ۶۰۰۰۰ كيلومتر مربع است و تنها رود ايران است كه بخشي از آن قابل كشتيراني است. سرچشمه كارون، آب‌كاج، از زرد كوه بختياري است. اين رودخانه از رشته كوه‌هاي زاگرس سرچشمه گرفته است كه پس از عبور از مناطق كوهستاني و پر پيچ و خم، در منطقه‌اي به نام گتوند وارد دشت خوزستان مي‌شود. رود كارون در شمال شوشتر به دو شاخه تقسم مي‌شود و در جنوب شوشتر به يكديگر متصل مي‌شوند. شاخه مهم كارون، رود دز است كه در شمال اهواز به رود كارون ملحق مي شود. رود كارون در مرز ايران و عراق به اروند رود پيوسته و روانه خليج فارس مي‌شود.

سوابق و موقعيت طرح

حوزه رودخانه كارون از ديرباز به عنوان مهم‌ترين منبع توليد انرژي الكتريكي كشور مورد توجه بوده است. آغاز مطالعات بهره برداري از پتانسيل برق‌آبي حوزه رودخانه كارون در سالهاي ۵۰-۱۳۴۰ بوده است. در آن زمان، شركت مهندسي بين المللي هارزا (آمريكايي) همراه با شركت فرمانفرمائيان پتانسيل عظيم برق‌آبي اين منطقه را شناسايي كرد. به دنبال اين مطالعات، اجراي طرح عظيم سد و نيروگاه شهيد عباسپور با ظرفيت ۱۰۰۰ مگاوات آغاز و در سال ۱۳۵۵ اين طرح راه‌اندازي شد. سپس، دو پروژه سد مخزني كارون ۲ و ۳ و سپس كارون۴ مورد مطالعه قرار گرفت. در سال ۱۳۵۷، شركت مهندسي عمران منابع ارضي و آب و شركت بين‌المللي ايكرز (كانادايي) به منظور مطالعات توجيهي پروژه كارون۳ تعيين شدند. اين مطالعات تا سال ۱۳۶۸ پيگيري شد. در سال ۱۳۶۸، ادامه مطالعات فاز دوم طرح عمراني كارون۳ به يك شركت ايراني ـ كانادايي (شركت مهندسي مشاور مهاب قدس _ ايكرز) واگذار شد و اين كار تا اوايل تير ماه ۱۳۷۴ پايان يافت. از اوايل تير ماه ۱۳۷۴ نيز، فاز سوم (عمليات اجرايي) طرح با مشاركت شركت مهندسي مشاور مهاب قدس و شركت بين المللي ايكرز آغاز شد. ساختگاه سد و نيروگاه كارون۳ در ۲۸ كيلومتري شرق شهرستان ايذه و در فاصله ۶۱۰ كيلومتري مصب رودخانه كارون در شمال شرقي استان خوزستان است. اين طرح در حدود ۱۲۰ كيلومتري بالادست سد شهيد عباسپور (كارون۱) قرار دارد. فاصله هوايي طرح كارون۳ از اهواز، تقريبا ۱۴۰ كيلومتر است. اين طرح در كوهستانهاي زاگرس غربي با سنگهاي رسوبي لايه‌اي و در منطقه‌اي ناهموار، سنگي، زلزله خيز، داراي سنگهاي آهكي و آهكي مارني واقع شده است.

اهداف طرح

هدف از احداث سد و نيروگاه كارون۳، تأمين بخشي از برق مورد نياز كشور و نيز كنترل سيلابهاي مخرب است. نيروگاه كارون۳، برق مورد نياز كشور را در زمان اوج مصرف تأمين مي‌نمايد (Peak Power Generation). با بهره‌برداري از اين نيروگاه با ظرفيت ۲۰۰۰ مگاوات و توليد متوسط انرژي سالانه ۴۱۳۷ ميليون كيلو وات ساعت (گيگاوات ساعت)، بخش مهمي از كمبود انرژي مورد نياز كشور رفع خواهد شد

اطلاعات پایه

توپوگرافي

كوه‌هاي بختياري در سلسله جبال زاگرس، يك رشته طويل از كوه‌هايي است كه از شمال غرب به جنوب شرق امتداد دارد و داراي دره‌ها و گلوگاه‌هاي زيادي است. ارتفاع قله‌هاي بلند اين سلسله جبال بيشتر از ۴۰۰۰ متر از سطح درياست و بلندي برجستگي‌هاي محلي بين ۱۰۰۰ متر تا ۲۰۰۰ متر از سطح دريا است. بااستفاده از نقشه تغييرات سطح زمين در اثر عوامل طبيعي، چين خوردگيها و شكستگي‌هاي زمين ساختي، وضع ساختمان طبقات زميني اين ناحيه مشخص شده است. توپوگرافيهاي برجسته، معرف چين خوردگيهاي تاقديسي و توپوگرافيهاي فرو رفته، نشان از چين خوردگيهاي ناوديسي در اين ناحيه است.

طول برآمدگيهاي نوك تيز تاقديسي و شيب‌دار، زياد است. دره‌ها معمولا كم عرض و V شكل يا به صورت سنگاب ناوديسي است. شيبها، معمولا تند و خيلي تند است و از حالت عمودي تا شيب ملايم تغيير پيدا مي‌كند.

بالا آمدن كوه‌‌هاي زاگرس احتمالا هنوز در جريان است. اين امر باعث سايش سريع و تشكيل ناحيه‌اي ناهموار شده است. رودخانه كارون داراي شيب تند است و سرعت زياد آب در رودخانه، يك پديده عادي است. آبگذرهاي ناحيه‌اي و تعدادي از آبگذرهاي اصلي در منطقه، به موازات پيچ و خم ناشي از چين خوردگي‌هاي زمين، جريان پيدا مي‌كند. خصوصيات نامطلوب آبگذرها، سيستم اصلي رودخانه را تحت الشعاع قرار داده و رودخانه كارون طول زيادي از مسيرش را به صورت پیچ در پیچ از ميان برآمدگيهاي اصلي و از ميان دره‌هايي عميق (كه تا عمق ۲۰۰۰ متر از سطح دريا هم مي‌رسند)، عبور مي‌كند.

هواشناسي

سطح حوزه آبريز كارون در سلسله جبال زاگرس، حدود ۲۴۰۰۰ كيلومتر مربع است. اقليم حوزه آبريز كارون، گرم با تابستان‌هاي خشك و زمستان‌هاي معتدل است. بخش اعظم بارندگيها در فصل زمستان صورت می گیرد. به طور كلي، بارندگيهاي اين منطقه ناشي از سه نوع توده هوا ست:

توده هواي موسمي اقيانوس هند، كه در بارش حوزه آبريز كارون تأثير زيادي ندارد.
توده هواي بري قطبي، كه معمولا موجب ايجاد رطوبتهاي اندكي در حوزه كارون است.
توده هواي بحري مديترانه‌اي، كه موجب ايجاد رگبارهاي دوره‌اي زيادي در حوزه كارون مي‌گردد.

متوسط بارندگي سالانه در حوزه آبريز كارون در پل شالو (حدود ۵ كيلومتري بالادست ساختگاه سد)، ۶۲۰ ميلي‌متر و ارتفاع بخش برفگير حوزه آبريز، ۲۰۰۰ متر از سطح دريا و مساحت برفگير حوزه آبريز، ۱۶۰۰۰ كيلومتر مربع است.

هيدرولوژي و كيفيت آب

آبدهي: براساس آمار شصت ساله جريان آب در اهواز، پل شالو، گدارلندر و گتوند، ميانگين سالانه جريان آب در محلطرح كارون۳ و اهواز به ترتيب ۳۰۲ و ۷۲۷ متر مكعب بر ثانيه برآورد شده است.

ميزان و دوره بازگشت سيل طراحي سرريز: سرريزهاي سد كارون۳ براي عبور سيلاب PMF (۱۵۰۰۰ متر مکعب بر ثانیه) طراحي شده است.

ميزان و دوره بازگشت سيل طراحي سيستم انحراف: سيستم انحراف براي سيل با دوره بازگشت ۱۰ ساله اجرا شده است.

حداكثر سيلاب محتمل (PMF): حداكثر سيلاب محتمل عبارت از حد اكثر سيلابي است كه احتمال دارد در يك حوزه آبريز جاري شود. در مطالعات اوليه طرح كارون۳، حداكثر سيل محتمل از ۲۲۴۰۰ تا ۲۷۰۰۰ متر مكعب برآورد شده است. اما در مطالعات تكميلي ـ با استفاده از آخرين آمار از دبي رودخانه كارون ـ اين ميزان به ۱۵۰۰۰ متر مكعب كاهش يافت و با توجه به اين كه سد كارون۴ در بالادست كارون۳ قرار دارد، ورودي به مخزن سد كارون۳، حدود ۱۴۱۴۷ و خروجي از آن حدود ۱۳۲۰۰ متر مكعب خواهد بود

كيفيت آب: كيفيت شيميايي نمونه آب رودخانه كارون در محل پل شالو به شرح جدول زير است:

Composition	SAR	Na++ meg/l	Mg++ meg/l	Ca++ meg/l	SO4 meg/l	CL meg/l	Hco3 meg/l	PH	Ec x 10^{6 Min.hos - 25°C}	T.D.S mg/l	O m³/s
Mean	1.4	2	1.3	2.4	0.9	2.2	2.8	7.9	576	353	289.2
Standard Dev.	0.6	1.1	0.5	0.5	0.6	1.2	0.4	0.2	187	119	100.8
Coeff. Of Var.	42.8	55	38.5	20.8	66.6	54.5	14.3	2.5	32	33	34.9
Min.	0.3	0.4	0.3	1	0.1	0.45	1	7	179	116	146.7
Max.	3.2	5.6	3.1	4.5	4.9	5.9	5	8.8	1220	780	524.5

رسوب گذاري در مخزن

رسوب گذاري در مخزن سد كارون۳ براساس آمار جريانهاي ماهانه در پل شالو و نيز براساس اندازه گيري روزانه مواد معلق در آب و نمونه‌برداري از كف رودخانه صورت گرفته است. با بررسي تفصيلي موارد مذكور، ميانگين سالانه كل رسوب گذاريها در مخزن سد، ۰۰۰/۳۰۰/۸ تن در سال برآورد شده است. با اين ميزان رسوب گذاري، حداقل ۲۰۰ سال طول مي‌كشد تا حجم غير مفيد (مرده) مخزن ـ ۱۲۵۰ ميليون مترمكعب و زير تراز ۸۰۰ مترـ پر شود. البته، با احداث سد مخزني كارون۴، مقدار رسوب گذاري در مخزن كارون۳ بسيار ناچيزي خواهد بود.

برنامه ريزي منابع آب

تراز نرمال، ۸۴۵ متر است و حداقل تراز بهره برداري از نيروگاه، ۸۰۰ متر پيش بيني شده است. در زماني كه نيروگاه متوقف است، از خروجي تخليه كننده‌هاي جبراني، حداقل ۱۰۰ متر مكعب در ثانيه به منظور تأمين نيازهاي پايين دست تخليه مي‌شود.

زمين شناسي

طرح عمراني كارون۳ در ناحيه چين خورده ساده كوه‌هاي زاگرس واقع شده است. سنگهاي رسوبي ضخيم اين ناحيه از شمال شرق به جنوب غرب، چين خوردگيهايي به صورت تاقديس و ناوديس به وجود آورده‌اند. تركيب زمين شناسي محل احداث سد، تاقديس ۲۰ تا ۳۰ كيلومتري كيف ملك است كه با عرض ۱ كيلومتر در جهت شمال غرب به جنوب شرق امتداد دارد و از جنس سنگ آهك در تشكيلات آسماري با هسته‌اي از سنگهاي شيلي و مارني تشكيلات پابده است. اين چين خوردگي از محل احداث طرح عبور كرده و به سمت جنوب شرق و پل شالو امتداد مي‌يابد. به طور كلي زمين ساخت موقعيت طرح، متشكل از سنگهاي آهكي، آهكي مارني و سنگهاي شيلي و تشكيلات آسماري و پابده است

لرزه‌خيزي

مطالعات انجام شده در استان خوزستان نشان مي‌دهد كه كليه زلزله‌هاي اين استان تاكنون در حد ۸/۶ ريشتر يا كمتر بوده‌ است. همچنين، بيشتر زلزله‌هاي رخ داده در اين استان، ناشي شكستگي‌هاي سطحي نبوده بلكه ناشي از خصوصيات چين خوردگي سنگهاي طبقات زيرين بوده است. با ملاحظه كليه جوانب امر، شتاب (۳/۰ – ۲/۰)g براي طراحي انتخاب شده است .

منابع قرضه و مشخصات آن

منابع قرضه طرح كارون۳ شامل بخشي از مصالح حاصله از حفاريهاي تكيه‌گاه‌ها و پي سد، حوضچه آرامش، حفاريها از معادن A و B در دهزير، معادن تنگ قاف، ركعت، باجول و شالو در فاصله ۷ تا ۱۵ كيلومتري حاشيه رودخانه كارون در بالادست سد بوده است.

نوشته شده در تاريخ پنجشنبه یکم آذر 1386 توسط حمزه

نظر بدهید

اطلاعات فني

مشخصات سد و درياچه

نوع	بتني دو قوسي نازك
بتن‌ريزي بدنه، تراست بلوکها و سرريز	۳/۱ ميليون مترمكعب
ارتفاع سد از پي	۲۰۵ متر
تراز نرمال بهره‌برداري	۸۴۵ متر
ارتفاع از كف رودخانه	۱۸۵ متر
تراز تاج سد	۸۵۰ متر
طول تاج سد	۲۸/۴۶۲ متر
عرض سد در پي	۵/۲۹ متر
عرض تاج سد	۵/۵ متر

مخزن سد

حجم مخزن در حداكثر تراز بهره برداري (تراز ۸۴۵)	۲۹۷۰ ميليون مترمكعب
حجم مخزن در حداقل تراز بهره‌برداري (تراز ۸۰۰)‏‏	۱۲۵۰ ميليون مترمكعب
حجم مفيد مخزن	۱۷۲۰ ميليون مترمكعب
حجم غير مفيد مخزن	۱۲۵۰ ميليون مترمكعب
تراز آب مخزن هنگام وقوع سيل حداكثر (PMF)	۵/۸۵۱ متر
مساحت درياچه در حداكثر تراز بهره‌برداري	۲/۴۸ كيلومتر مربع
طول درياچه در حداكثر تراز بهره‌برداري	۶۰ كيلومتر

سرريز

در طرح كارون۳، سه نوع سرريز پيش‌بيني شده است كه عبارتند از:

سرريز سرويس

نوع	تندآب دريچه دار
تعداد دريچه	۲ دريچه اصلي، ۳۴/۱۷۱۵(w h)
موقعيت	تكيه گاه راست
ظرفيت تخليه	حدود ۸۷۱۰ مترمكعب در ثانيه
ارتفاع حداكثر تيغه آب	۵/۲۷ متر
تراز آستانه سرريز	۸۲۴ متر
آبگير	اوجي شكل
نوع دهانه	پرتاب كننده جامي شكل

سرريز كمكي

نوع	سرريزآزاد
موقعيت	روي بدنه سد
طول تاج	۵۴ متر
تراز آستانه	۸۴۵
شكل آبگير	اوجي شكل
ارتفاع حداكثر تيغه آب	۵/۶ متر
ظرفيت تخليه	۱۵۰۰ متر مكعب در ثانيه

سرريز اضطراري (روزنه‌اي)

نوع	روزنه‌اي
تعداد	۲
موقعيت	در حدود نیمه ارتفاع سد
دهانه دريچه	۲ دريچه قطاعي۸۶ (w h)
تراز محور دريچه	۷۶۰ متر
ظرفیت تخلیه	۲۸۰۰ متر مکعب بر ثانیه

تخليه كننده جبراني

تعداد	۲
طول تقريبي	۳۲ متر
قطر	۲۰/۲ متر
تراز محور	۷۳۰ متر از سطح دريا
نوع پوشش	فلزي
ظرفيت تخليه حداكثر	۲۵۰ متر مكعب در ثانيه
نوع دريچه و شيرها	دريچه رأس، دريچه اضطراري، شير با مخروط ثابت

حداكثر ظرفيت سرريزها

در تراز ۵/۸۵۱ متر

حدود ۱۳۳۰۰ متر مكعب در ثانيه

سيستم استهلاك انرژي و مشخصات آن
حوضچه استغراق با رقوم كف ۶۵۴ متر و سد انتهايي با تراز تاج ۶۹۶ متر

سيستم انحراف آب

تونلهاي انحراف

	تونل انحراف اول	تونل انحراف دوم
طول	۶۱۳ متر	۵۳۶ متر
قطر نهايي	۱۳ متر	۱۳ متر
قطر حفاري	حدود ۱۵ متر	حدود ۱۵ متر
شكل مقطع	شش ضلعي	نعل اسبي
نوع پوشش	كاملا بتني	فقط ديواره‌ها بتني
ظرفيت تخليه	۱۸۰۰	۱۵۰۰
حفاري روباز	۱۹۱۶۳۴	۱۹۸۰۴۶
حفاري زير زميني	۱۲۰۵۶۲	۱۰۴۵۸۳
بتن‌ريزي	۵۵۵۶۷	۴۲۶۹۵
دريچه‌ها	۲ عدد	-
سيستم بالابر	جرثقيل دروازه اي ۲۸۰ تن	-

نقش سيستم انحراف در دوران بهره برداري سيستم انحراف در دوران بهره‌برداري مي‌تواند به عنوان گالري زهكش مورد استفاده قرار گيرد.

مجاري انتقال آب

تونلهاي آب‌بر نيروگاه

تعداد	۲ --> ۴ --> ۸
فشار نرمال	در ابتداي تونل ۴۰ متر و در انتها ۱۶۴ متر
فشار حداكثر	در ابتداي تونل ۶۰ متر و در انتها ۱۸۴ متر
طول	به طور متوسط ۵۰۰ متر
قطر	به ترتيب ۶/۱۲، ۵/۹، ۵/۵ متر
تراز كف تونل آب‌بر نيروگاه در محل آبگير	۷/۷۷۳ متر
نوع پوشش	بتني، بتني، فلزي
تراز كف تونل آب بر نيروگاه در محل ورود به گالري شيرهاي پروانه‌اي	۳۵/۶۵۰ متر
نوع مخزن ضربه گير	مخزن تعادل با مقطع دايره شكل و پوشش بتني

تونلهاي پاياب نيروگاه

تعداد	۲
تراز آب پاياب	در تراز نرمال مخزن(۸۴۵)
فعاليت ۸ واحد نيروگاه	۱۰/۶۶۶ متر
حداكثر تراز پاياب	۶۴/۶۸۸ متر
طول	به طور متوسط ۱۶۵ متر
نوع مخزن ضربه گير	مخزن تعادل (به صورت شفت)
قطر	۱۴ متر
تراز كف دهانه ورودي	۷۵/۶۳۹ متر
نوع پوشش	بتني
تراز كف دهانه خروجي در محل استاپ لاگها	۶۴۵ متر
تراز كف دهانه خروجي پاياب در محل ارتباط با رودخانه	۳۰/۶۵۵ متر

ساختمان نيروگاه

محل استقرار	حدود ۵۰۰ متر پايين‌تر از محور سد از تكيه گاه راست رودخانه
نوع	زيرزميني
طول	۴۰۰/۲۵۰ متر
عرض	۴۳/۲۵ متر
ارتفاع	۷۰/۴۷ متر

مشخصات تجهيزات الكترومكانيك نيروگاه

ظرفيت كل نيروگاه	۲۰۰۰ مگاوات
تعداد و ظرفيت واحدها	۸ واحد، هر يك ۲۵۰ مگا وات
متوسط انرژي سالانه	۴۱۳۷ ميليون كيلووات ساعت
انرژي توليدي سالانه	۲۹۶۵ ميليون كيلووات ساعت

شير ورودي

نوع	پروانه‌اي
قطر	۲/۵ متر
فشار حداكثر	۳۲/۲ مگا پاسكال

كليد خانه

نوع	معمولي روباز با شماي يك و نيم كليدي
ولتاژ	۴۰۰ كيلو ولت
نحوه آرايش مدارها	شين دوبل ـ شماي يك و نيم كليدي

خطوط انتقال

نوع	۴۰۰ كيلو ولت يك و دو مداره
خطوط خروجي از كليد خانه	۵ خط
طول خطوط	حدود ۷۸۰ كيلومتر (مجموع ۵ خط)
ولتاژ نامي	۴۰۰ كيلو ولت
مقصد خطوط	كليد خانه نيروگاه شهيد عباسپور كليد خانه مسجد سليمان پست ۴۰۰ كيلو ولت اميديه پست ۴۰۰ كيلو ولت جنوب اصفهان پست ۴۰۰ كيلو ولت تيران

حمل و نقل

دسترسي به كارگاه و به طور كلي حمل و نقل به كارگاه از دو طريق زير صورت مي‌گيرد:

راه آسفالته اصفهان - شهركرد - ايذه
اهواز - رامهرمز - ايذه

شهرك مسكوني و تأسيسات اداري

براي دوران بهره‌برداري، در غرب شهرستان ايذه، یک شهرك مسكوني احداث شده است كه در دوران اجرای پروژه نيز مي‌توان از آن بهره برداري كرد.

جاده‌هاي دسترسي و پلها

قبل از شروع كارهاي اصلي ساختماني، ۹ كيلومتر راه دسترسي به طرفين تاج سد در تراز ۸۵۰ متر و يك جاده دسترسي نيز در تراز ۷۱۰ متر به منظور دسترسي به ورودي تونل اول و دوم انحراف آب و همچنين ۴ دستگاه پل، بر روي رودخانه كارون احداث گرديده است.

برنامه زمان‌بندي كلي احداث

برنامه زمان بندي اوليه طرح، ۷۸ ماه و شروع آن از تاريخ ۷۳/۰۴/۰۱ پيش بيني شده ولي به دلايل متعدد، زمان بندي منظم به پيمان عملاً امكان پذير نشد و در حال حاضر پيش بيني مي شود كه اولين واحد نيروگاه، سال ۱۳۸۳ به شبكه سراسري بپيوندد.